Al-Ahli và Marino Pusic: Ba thất bại, một tấm vé bị xé và canh bạc niềm tin giữa cơn bão

Tiếng còi mãn cuộc vang lên trên sân King Abdullah Sports City, và thứ đọng lại không phải những tràng vỗ tay. Đó là một tiếng gầm. Hàng chục nghìn cổ động viên Al-Ahli không hướng cơn giận về phía các cầu thủ đã gục ngã trên sân. Họ hướng về đường hầm, nơi một người đàn ông người Hà Lan đang bước đi với đôi vai hơi rũ xuống. Marino Pusic. Huấn luyện viên trưởng. Người chỉ mới ngồi vào chiếc ghế nóng này vài tuần trước khi mùa giải khởi tranh.

Tôi ngồi theo dõi trận đấu ấy qua màn hình, giữa căn phòng nhỏ ở Quảng Châu, và ghi vào sổ tay đúng một dòng: “Phút 88, Sundowns dẫn 2-1, Pusic không rời khỏi ghế băng lấy một lần trong suốt mười phút cuối.” Đó là kiểu chi tiết mà tôi luôn ám ảnh. Không phải tỉ số, mà là tư thế của một con người ngay trước lúc thất bại ập đến. Trong nghề của tôi, người ta thường chỉ nhớ ai ghi bàn, ai kiến tạo. Nhưng người ngồi bên ngoài đường biên, người chịu trách nhiệm cho tất cả mà không được ghi công cho bất cứ điều gì, lại thường là người bị lãng quên đầu tiên.

Và bây giờ, khi người hâm mộ Al-Ahli gào lên đòi ban lãnh đạo sa thải ông, câu chuyện thật sự không nằm ở việc Pusic có tài hay không. Nó nằm ở chỗ khác. Nằm ở việc một câu lạc bộ tầm cỡ lại để huấn luyện viên của mình đến muộn đến vậy, rồi quay sang trách ông vì đã đến muộn.

FIFA Intercontinental Cup không phải sân chơi nhỏ. Đây là giải đấu quy tụ các nhà vô địch châu lục, và Al-Ahli bước vào trận gặp Mamelodi Sundowns với tư cách đại diện của một trong những nền bóng đá đang chi tiêu mạnh nhất hành tinh. Sundowns, đội bóng Nam Phi từng nhiều lần vô địch CAF Champions League, không phải đối thủ dễ chịu. Lối chơi của họ được tổ chức chặt chẽ, giàu kinh nghiệm trận mạc, và được tôi luyện qua nhiều mùa giải đỉnh cao châu lục. Nhưng với một câu lạc bộ thuộc nhóm “tứ đại gia” của Ả Rập Xê Út, được hậu thuẫn bởi Quỹ Đầu tư Công (PIF), thất bại 1-2 trước một đội bóng châu Phi là cú sốc không dễ nuốt trôi.

FIFA Intercontinental Cup là giải đấu còn non trẻ, được thiết kế để tạo ra những cuộc đối đầu liên lục địa hiếm hoi. Với Al-Ahli, đó là cơ hội khẳng định vị thế của bóng đá Ả Rập Xê Út trên bản đồ thế giới. Khi cơ hội ấy bị đánh mất trước một đội bóng Nam Phi, tổn thất vượt ra ngoài danh dự. Đó là tín hiệu rằng khoảng cách giữa các nền bóng đá đang được rút ngắn, và những đội bóng lớn không còn có thể vỗ ngực về sự vượt trội kinh tế của mình.

Câu chuyện càng nặng hơn khi đặt cạnh phong độ ở giải quốc nội. Al-Ahli đã thua ba trận ở Saudi Pro League. Ba trận. Trong giai đoạn đầu mùa, khi mọi đội bóng lớn còn đang tìm nhịp, ba thất bại ấy vượt ra ngoài vấn đề điểm số. Nó là một tín hiệu. Và ở một đất nước mà bóng đá mang theo cả niềm kiêu hãnh quốc gia sau làn sóng đầu tư chưa từng có, tín hiệu ấy lập tức biến thành tiếng gào.

Nhưng đây là điểm tôi muốn dừng lại lâu hơn một chút. Pusic được bổ nhiệm chỉ vài ngày trước khi mùa giải khởi tranh. Hãy để chi tiết ấy ngấm. Vài ngày. Không có giai đoạn tiền mùa giải. Không có thời gian thử nghiệm đội hình. Không có một buổi tập chiến thuật nào đủ dài để học trò hiểu được triết lý của thầy. Ông đến muộn, và ông nhận lấy một đội bóng được xây dựng bởi người khác, cho một hệ thống khác.

Giới truyền thông Ả Rập gọi Pusic bằng những từ ngữ nặng nề. Một tiêu đề nổi bật, dịch sang tiếng Việt, có nghĩa đại loại: “Al-Ahli tự giết mình, và Sundowns trừng phạt thảm họa của Pusic.” Cách đặt vấn đề ấy rất dễ hấp dẫn người đọc. Nó gọn. Nó có nhân vật phản diện. Nhưng nó bỏ qua gần như toàn bộ bối cảnh.

Nhìn vào cấu trúc sự việc. Một huấn luyện viên đến muộn, kế thừa một đội hình mà ông không chọn, đối mặt với lịch thi đấu dày đặc ngay từ đầu, và bị đánh giá qua bốn trận. Bốn trận. Trong lịch sử bóng đá hiện đại, có bao nhiêu dự án bị chôn vùi chỉ sau bốn trận? Rất nhiều. Và phần lớn trong số đó, khi người ta nhìn lại, hóa ra không hề thảm hại như tiếng gào thét thuở ban đầu.

Điều đáng chú ý là ban lãnh đạo Al-Ahli hiểu rõ điều này. Theo chương trình “Nadina” của truyền thông Ả Rập, ban lãnh đạo tuyên bố không có ý định sa thải Pusic. Họ thậm chí muốn trao cho ông nhiều hậu thuẫn hơn. Đây là quyết định đi ngược lại bản năng cố hữu của bóng đá vùng Vịnh, nơi một huấn luyện viên thường bị thay ngay khi khán đài bắt đầu la ó.

Tôi đã chứng kiến kiểu bản năng ấy nhiều lần. Nó giống phản xạ của một người chơi cờ vua hoảng loạn khi mất quân ở khai cuộc: thay đổi mọi thứ, tung ra mọi nước đi, để rồi tự phá hủy thế trận của chính mình. Các câu lạc bộ lớn ở châu Á và Trung Đông từng nổi tiếng với văn hóa “huấn luyện viên ba trận”. Cái văn hóa ấy, xét cho cùng, không xây được gì bền vững. Sự kiên nhẫn là thứ xa xỉ mà rất ít nơi dám chi trả.

Ở khía cạnh tài chính, việc sa thải một huấn luyện viên giữa mùa không hề rẻ. Al-Ahli sẽ phải chi trả khoản đền bù hợp đồng, rồi chiêu mộ và hội nhập một người mới, người cũng sẽ cần thời gian để hiểu đội bóng. Với một câu lạc bộ được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư quốc gia, số tiền ấy không phải vấn đề sống còn. Nhưng nó phản ánh một logic: thay đổi liên tục không tạo ra giá trị. Mỗi lần thay huấn luyện viên là một lần đội bóng quay lại vạch xuất phát, và những cầu thủ trẻ, những người cần sự ổn định nhất để phát triển, là những người chịu thiệt thòi nhiều nhất.

Nhưng tôi phải công bằng. Người hâm mộ Al-Ahli không phải những kẻ thiếu hiểu biết. Họ đã nhìn thấy những gì chúng ta không thấy qua màn hình. Họ thấy sự bế tắc trong cách tiếp cận trận đấu. Họ thấy một đội bóng không có bản sắc rõ ràng. Và quan trọng hơn, họ thấy một đội hình đắt giá đang bị kéo xuống dưới mức kỳ vọng.

Người hâm mộ Ả Rập Xê Út sống với bóng đá như một phần của bản sắc. Những khán đài ở Jeddah cuồng nhiệt đến mức có thể nâng một đội bóng lên hoặc nhấn chìm một con người xuống trong cùng một buổi tối. Tôi từng chứng kiến những khán đài như thế ở Việt Nam, và tôi hiểu cảm giác khi hàng vạn người cùng hướng về một mục tiêu. Cảm giác ấy đẹp. Nhưng nó cũng có thể trở thành áp lực không thể chống đỡ cho bất cứ ai đứng mũi chịu sào.

Vấn đề của một huấn luyện viên đến muộn vượt ra ngoài thời gian. Đó là sự mâu thuẫn giữa triết lý của ông và chất liệu của một đội bóng được xây dựng cho người tiền nhiệm. Pusic, như một người Hà Lan, có thể mang theo những ý tưởng về kiểm soát bóng và pressing cấu trúc. Nhưng nếu đội hình không phù hợp, thì ý tưởng dù đẹp đến đâu cũng trở thành gánh nặng. Không có tiền mùa giải, không có giai đoạn thích nghi, mâu thuẫn ấy chỉ có thể bộc lộ trên sân, nơi mọi sai sót đều bị trưng ra trước hàng vạn con mắt.

Có một chi tiết tôi cho là quan trọng hơn cả ba thất bại. Đó là việc Pusic không hề đứng dậy trong mười phút cuối trận gặp Sundowns. Với một người quan sát như tôi, tư thế ấy không hẳn là dấu hiệu của sự buông xuôi. Nó có thể là dấu hiệu của người đang cố giữ bình tĩnh khi mọi thứ sụp đổ xung quanh. Hoặc nó có thể là dấu hiệu của người đã hết ý tưởng. Từ bên ngoài, người ta không thể phân biệt hai điều ấy. Và chính vì không phân biệt được, người ta mặc định điều tệ nhất.

Tôi từng trải qua cảm giác ấy ở một quy mô nhỏ hơn. Năm 2026, khi gọi sai tên Mbappé ba lần trên sóng, tôi học được rằng cộng đồng yêu thể thao có thể vừa nghiêm khắc vừa hào phóng. Một sai lầm nhỏ, nếu bị phóng đại bởi đám đông, có thể trở thành bản án. Nhưng nếu người mắc lỗi có cơ hội sửa chữa, câu chuyện có thể kết thúc theo cách khác. Tôi đã dành ba mươi ngày xem lại toàn bộ các trận đấu và lập bảng phiên âm cho hơn năm trăm cái tên. Sự xấu hổ ấy dạy tôi rằng thời gian và cơ hội sửa sai là món quà quý giá nhất mà một con người có thể nhận được.

Al-Ahli là một trong bốn câu lạc bộ lớn nhất Ả Rập Xê Út, cùng với Al-Hilal, Al-Nassr và Al-Ittihad. Lịch sử ấy tạo ra một tiêu chuẩn: người hâm mộ không chấp nhận vị trí ngoài top đầu. Nhưng tiêu chuẩn ấy được định hình trong một thời kỳ mà giải đấu còn khác. Giờ đây, khi Al-Hilal và Al-Nassr vươn lên tầm châu lục và toàn cầu, việc duy trì vị thế trong nhóm dẫn đầu trở nên khó khăn hơn bao giờ hết.

Giải Saudi Pro League đã thay đổi hoàn toàn trong vài năm qua. Sự xuất hiện của những ngôi sao toàn cầu và các huấn luyện viên danh tiếng đã nâng mặt bằng kỳ vọng lên một tầm cao mới. Nhưng nó cũng tạo ra một nghịch lý: khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu, Al-Hilal và Al-Nassr, với phần còn lại ngày càng rộng. Với Al-Ahli, mục tiêu top 4 là tiêu chuẩn lịch sử, nhưng để đạt được nó giữa sự cạnh tranh khốc liệt hiện nay đòi hỏi một sự ổn định mà một huấn luyện viên đến muộn không thể mang lại ngay lập tức.

Trước tình thế ấy, quyết định giữ Pusic của ban lãnh đạo mang một ý nghĩa khác. Nó vượt ra ngoài niềm tin vào một con người. Nó là một canh bạc về triết lý: liệu bóng đá Ả Rập Xê Út có thể chuyển từ văn hóa phản ứng tức thời sang văn hóa xây dựng dài hạn?

Tôi từng viết về điều này nhiều năm trước, khi chứng kiến các đội bóng châu Á liên tục thay huấn luyện viên và liên tục thất bại. Mẫu số chung của những dự án thành công hiếm hoi không phải tiền bạc, mà là thời gian. Thời gian để một triết lý bén rễ. Thời gian để học trò và thầy hiểu nhau. Thời gian để thất bại đầu tiên không trở thành dấu chấm hết.

Nhưng thời gian là thứ xa xỉ nhất trong bóng đá hiện đại. Và ở những câu lạc bộ được hậu thuẫn bởi quỹ đầu tư quốc gia, áp lực không đến từ nguy cơ phá sản, mà từ sự kiên nhẫn của công chúng. Người hâm mộ không quan tâm đến cấu trúc hợp đồng hay chi phí sa thải. Họ quan tâm đến những gì họ thấy trên sân mỗi cuối tuần.

Có một điều mà truyền thông Ả Rập gần như bỏ qua, nhưng lại là chìa khóa của toàn bộ câu chuyện: Tại sao một câu lạc bộ tầm cỡ như Al-Ahli lại bổ nhiệm huấn luyện viên chỉ vài ngày trước khi mùa giải bắt đầu?

Chi tiết ấy không hề nhỏ. Nó là dấu hiệu của một lỗ hổng trong quy trình. Một câu lạc bộ chuyên nghiệp, khi lên kế hoạch cho mùa giải, thường xác định huấn luyện viên từ sớm để người đó tham gia vào kỳ chuyển nhượng, xây dựng đội hình, và triển khai triết lý. Khi điều đó không xảy ra, người chịu hậu quả đầu tiên, và nặng nề nhất, chính là huấn luyện viên được bổ nhiệm muộn.

Nói cách khác, Pusic có thể đã được đặt vào tình thế mà xác suất thất bại cao hơn thành công ngay từ ngày đầu tiên. Và khi thất bại đến, như nó phải đến, tiếng gào thét nhắm vào ông chứ không nhắm vào những người đã để ông đến muộn.

Đây là kiểu cấu trúc trách nhiệm mà tôi luôn muốn bóc tách trong các bài phân tích của mình: người chịu trách nhiệm trước công chúng thường không phải người thực sự gây ra vấn đề. Người lãnh đạo đứng mũi chịu sào là người dễ bị nhìn thấy nhất, và vì thế cũng dễ bị nhắm vào nhất. Pusic bị nhìn thấy trên đường biên mỗi trận. Những người quyết định để ông đến muộn thì không.

Tôi sẽ tiếp tục theo dõi Al-Ahli trong những tuần tới. Không phải để xem Pusic có bị sa thải hay không, mà để xem liệu ban lãnh đạo có đủ can đảm đi đến cùng với quyết định của mình. Bởi nếu họ gục ngã trước tiếng gầm của khán đài chỉ sau vài trận nữa, họ sẽ tự chứng minh rằng niềm tin chỉ là một tuyên bố đẹp đẽ cho đến khi nó bị thử thách lần đầu tiên.

Không phải thất bại thay đổi số phận của một huấn luyện viên, mà là con người đứng trước thất bại, và những người đã đặt người đó vào vị trí ấy. Mùa giải nào cũng có một huấn luyện viên đang chờ được gọi tên, và một ban lãnh đạo đang chờ được thử thách. Và tôi tự hỏi: nếu một huấn luyện viên không được cho đủ thời gian để thất bại, thì ai sẽ được cho đủ thời gian để thành công?